భారతీయ రంగస్థల, సినీ ధృవతార.. ఉత్పల్ దత్ జయంతి

• బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలిగా భారతీయ చిత్రసీమలో చెరగని ముద్ర
• సమాంతర సినిమా మరియు వాణిజ్య చిత్రాల మధ్య వారధి
• నాటక రచయితగా, దర్శకుడిగా సామాజిక చైతన్యానికి ప్రతీక

మార్చి 28 (పీపుల్స్ మోటివేషన్): భారతీయ చలనచిత్ర రంగంలోనూ, ముఖ్యంగా బెంగాలీ నాటక రంగంలోనూ తనదైన ముద్ర వేసిన అద్భుత నటుడు, రచయిత ఉత్పల్ దత్ జయంతిని పురస్కరించుకుని కళాలోకం ఆయనను స్మరించుకుంటోంది. 1929 మార్చి 29న జన్మించిన ఉత్పల్ దత్, కేవలం ఒక నటుడిగానే కాకుండా ఒక గొప్ప మేధావిగా, మార్క్సిస్టు సిద్ధాంతకర్తగా కూడా గుర్తింపు పొందారు. ఆయన నటనలో ఉన్న గాంభీర్యం, సంభాషణల చాతుర్యం ప్రేక్షకులను మంత్రముగ్ధులను చేసేవి. ముఖ్యంగా అమితాబ్ బచ్చన్ నటించిన 'సాత్ హిందుస్తానీ' వంటి చిత్రాల ద్వారా జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు పొందిన ఆయన, తన జీవితాంతం కళను సమాజ శ్రేయస్సు కోసం అంకితం చేశారు. ఉత్పల్ దత్ నటనా ప్రస్థానం ఇంగ్లీష్ థియేటర్‌తో ప్రారంభమైనప్పటికీ, కాలక్రమేణా ఆయన భారతీయ మూలాల్లోకి చొచ్చుకుపోయారు. సత్యజిత్ రే, మృణాల్ సేన్ వంటి దిగ్గజ దర్శకుల చిత్రాల్లో నటించి అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి గడించారు. అదే సమయంలో 'గోల్ మాల్', 'నరం గరం', 'రంగీలా' వంటి హాస్య ప్రధాన చిత్రాల్లో ఆయన పండించిన హాస్యం అజరామరం. గంభీరమైన విలన్ పాత్రల నుండి కడుపుబ్బ నవ్వించే కామెడీ పాత్రల వరకు ఆయన పోషించని పాత్ర లేదు. నటనలో ఆయన చూపిన వైవిధ్యం నేటి తరం నటులకు ఒక గొప్ప పాఠ్యపుస్తకం అనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.

రచయితగా ఉత్పల్ దత్ కలం ఎప్పుడూ పదునుగానే ఉండేది. సమాజంలోని అసమానతలు, రాజకీయ అవినీతి మరియు సామాన్యుల కష్టాలపై ఆయన అనేక నాటకాలు రచించారు. 'టిన్ తల్వార్' వంటి ఆయన నాటకాలు బెంగాలీ రంగస్థలంపై విప్లవాత్మక మార్పులు తీసుకువచ్చాయి. ఆయన రచనల్లో అణగారిన వర్గాల గొంతు వినిపించేది. కళ అనేది కేవలం వినోదం కోసం మాత్రమే కాదు, అది ప్రజలను చైతన్యపరిచే ఒక ఆయుధం అని ఆయన బలంగా నమ్మేవారు. అందుకే ఆయన నాటక ప్రదర్శనలు తరచుగా వివాదాలకు దారితీసినప్పటికీ, ఆయన తన సిద్ధాంతాల నుండి ఎప్పుడూ వెనక్కి తగ్గలేదు. భారత ప్రభుత్వం ఆయన ప్రతిభను గుర్తించి జాతీయ ఉత్తమ నటుడు అవార్డుతో సత్కరించింది. సినిమా రంగంలో ఎంతటి ఉన్నత శిఖరాలను అధిరోహించినప్పటికీ, ఆయనకు నాటక రంగంపై ఉన్న మక్కువ మాత్రం తగ్గలేదు. 'పీపుల్స్ లిటిల్ థియేటర్' ద్వారా ఆయన అనేక మంది యువ కళాకారులను తీర్చిదిద్దారు. వీధి నాటకాల ద్వారా సామాజిక సమస్యలపై అవగాహన కల్పించడంలో ఆయన అగ్రగామిగా నిలిచారు. సినిమా గ్లామర్ కంటే రంగస్థల క్రమశిక్షణే మిన్న అని ఆయన భావించేవారు. ఆయన చూపిన బాటలో నేటికీ అనేక నాటక సంస్థలు ప్రయాణిస్తూ ఉండటం విశేషం.

ఉత్పల్ దత్ కేవలం నటుడిగానే కాక, రాజకీయ విశ్లేషకుడిగా కూడా తన గళాన్ని వినిపించేవారు. రాజకీయ నేపథ్యం ఉన్న పాత్రలను పోషించేటప్పుడు ఆయన చూపే సహజత్వం అద్భుతంగా ఉండేది. సమాజంలో మార్పు రావాలంటే కళాకారులు బాధ్యతాయుతంగా ఉండాలని ఆయన నిరంతరం ప్రభోదించేవారు. విదేశీ భాషా నాటకాలను భారతీయ పరిసరాలకు అనుగుణంగా మలచడంలో ఆయనది అందెవేసిన చేయి. ఆయన చేసిన అనువాదాలు మరియు రూపాంతరాలు నేటికీ నాటక రంగ విద్యార్థులకు ఆదర్శప్రాయంగా నిలుస్తున్నాయి. ఆయనలోని హాస్య చతురత గురించి ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోవాలి. ముఖ్యంగా హృషికేష్ ముఖర్జీ దర్శకత్వంలో వచ్చిన చిత్రాల్లో ఉత్పల్ దత్ పోషించిన 'భవాని శంకర్' వంటి పాత్రలు తరతరాల ప్రేక్షకులను అలరిస్తూనే ఉన్నాయి. కఠినమైన క్రమశిక్షణ కలిగిన వ్యక్తిగా నటిస్తూనే, లోలోపల అమాయకత్వాన్ని ప్రదర్శించడం ఆయనకే చెల్లింది. వాణిజ్య సినిమాల్లో ఉంటూనే నాటక రంగానికి తన సంపాదనను వెచ్చించి, ఎందరో పేద కళాకారులకు అండగా నిలిచిన గొప్ప మనసు ఆయనది.

అంతర్జాతీయ వేదికలపై భారతీయ నాటక రంగానికి గౌరవం తెచ్చిన కొద్దిమందిలో ఉత్పల్ దత్ ఒకరు. షేక్స్ పియర్ నాటకాల్లో ఆయన ప్రదర్శించిన అభినయం విదేశీయులను సైతం ఆశ్చర్యపరిచింది. తన స్వస్థలమైన బెంగాల్‌లోనే కాకుండా, హిందీ చిత్రసీమలో కూడా ఆయన సమానమైన గౌరవాన్ని పొందారు. ఒక కళాకారుడు తన ప్రాంతీయ మూలాలను కాపాడుకుంటూనే విశ్వవ్యాప్త గుర్తింపు ఎలా పొందాలో ఆయన జీవితం నిరూపిస్తుంది. ఆయన మరణం భారతీయ కళారంగానికి తీరని లోటును మిగిల్చింది. ముగింపుగా, ఉత్పల్ దత్ వంటి మహోన్నత కళాకారులు యుగానికి ఒక్కరు మాత్రమే జన్మిస్తారు. ఆయన భౌతికంగా మన మధ్య లేకపోయినప్పటికీ, ఆయన పోషించిన పాత్రలు, రాసిన నాటకాలు ఎప్పటికీ సజీవంగా ఉంటాయి. కళాకారుడు సామాజిక బాధ్యతను ఎలా నెరవేర్చాలో ఆయన తన జీవితం ద్వారా నిరూపించారు. ఆయన జయంతి సందర్భంగా ఆయన కృషిని స్మరించుకోవడం మన బాధ్యత. భారతీయ సినీ, నాటక రంగాల చరిత్రలో ఉత్పల్ దత్ పేరు సువర్ణాక్షరాలతో లిఖించబడి ఉంటుంది. ఆయన స్ఫూర్తితో మరిన్ని అర్థవంతమైన చిత్రాలు, నాటకాలు రావాలని కోరుకుందాం.