రైతు పంట పండిస్తే… లాభం ఎవరికీ?

- కష్టమంతా రైతుదే… గిట్టుబాటు దూరమేనా?

- మధ్యవర్తుల చేతుల్లో మార్కెట్ వ్యవస్థ

- ధరల విధానం రైతును కాపాడుతోందా?

రైతు ఏడాది పొడవునా భూమిని నమ్ముకుని జీవిస్తాడు. వానలు పడతాయా? విత్తనాలు పండుతాయా? తెగుళ్లు వస్తాయా? ధర వస్తుందా? అన్న అనిశ్చితి మధ్యే అతని జీవితం సాగుతుంది. కష్టపడి పంట పండించిన తర్వాత కూడా గిట్టుబాటు ధర దక్కకపోవడం రైతును తీవ్ర నిరాశకు గురిచేస్తోంది. “పంట పండిస్తే లాభం ఎవరికీ?” అనే ప్రశ్న ఈ రోజు గ్రామాల నుంచి పట్టణాల వరకు ప్రతిధ్వనిస్తోంది.

విత్తనాలు, ఎరువులు, మందులు, కూలీల ఖర్చులు ఏటేటా పెరుగుతూనే ఉన్నాయి. సాగు వ్యయం పెరిగినా, పంటకు వచ్చే ధర మాత్రం అదే స్థాయిలో ఉండిపోతోంది. కొన్ని సందర్భాల్లో పెట్టుబడి కూడా తిరిగి రాని పరిస్థితులు రైతును అప్పుల ఊబిలోకి నెట్టేస్తున్నాయి. బ్యాంకుల నుంచి తీసుకున్న రుణాలు, ప్రైవేట్ అప్పులు రైతు మెడకు బరువుగా మారుతున్నాయి. ఈ పరిస్థితుల్లో సాగు చేయడం లాభం కాదు, జీవన పోరాటంగా మారిందన్న వాస్తవం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.

మార్కెట్ వ్యవస్థలో మధ్యవర్తుల ఆధిపత్యం మరో పెద్ద సమస్యగా మారింది. రైతు పండించిన పంట నేరుగా వినియోగదారుడికి చేరేలోపు పలువురు దళారుల చేతులు మారుతోంది. ఈ క్రమంలో ధరలు పెరుగుతున్నా, ఆ లాభం రైతుకు చేరడం లేదు. వినియోగదారుడు అధిక ధర చెల్లిస్తున్నా, రైతు మాత్రం తక్కువ ధరకే పంట అమ్ముకోవాల్సిన పరిస్థితి నెలకొంది. ఇది వ్యవస్థ లోపమా? లేక రైతును నిర్లక్ష్యం చేసే విధానమా? అనే ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి.

మద్దతు ధరలు ఉన్నాయని చెప్పుకుంటున్నా, అవి క్షేత్రస్థాయిలో ఎంతవరకు అమలవుతున్నాయన్నది మరో సందేహం. కొనుగోలు కేంద్రాలు ఆలస్యంగా తెరుచుకోవడం, సరైన మౌలిక వసతులు లేకపోవడం, కొలతల్లో తేడాలు, ఆలస్యం అయిన చెల్లింపులు రైతులను ఇబ్బంది పెడుతున్నాయి. పంట చేతికి వచ్చినా డబ్బు చేతికి రావడానికి నెలలు పడుతోందన్న వాపోళ్లు వినిపిస్తున్నాయి. ఈ పరిస్థితుల్లో మద్దతు ధరలు కాగితాలకే పరిమితమవుతున్నాయన్న విమర్శలు ఉన్నాయి.

రైతు సంక్షేమం పేరుతో పథకాలు ప్రకటిస్తున్నా, వాటి ప్రభావం నేలమీద ఎంతవరకు కనిపిస్తోందన్నది చర్చనీయాంశమే. ఒకవైపు ప్రకటనలు, మరోవైపు రైతు జీవితం మధ్య అంతరం పెరుగుతోందన్న భావన బలపడుతోంది. పంట పండించడమే కాదు, దానికి న్యాయమైన ధర దక్కేలా వ్యవస్థను మార్చాల్సిన అవసరం ఉందని రైతు సంఘాలు కోరుతున్నాయి.

చివరికి ప్రశ్న ఒక్కటే మిగులుతోంది. రైతు పంట పండిస్తే నిజంగా లాభం ఎవరికీ? రైతుకా, దళారులకా, మార్కెట్ శక్తులకా? రైతు బతుకును కాపాడాలంటే సాగు వ్యయం తగ్గించడం, న్యాయమైన ధరల వ్యవస్థ ఏర్పాటు చేయడం, మధ్యవర్తుల నియంత్రణ, పారదర్శక కొనుగోలు విధానాలు అమలు చేయడం అత్యవసరం. అప్పుడే రైతు పంట పండిస్తే లాభం తనకే అన్న నమ్మకం తిరిగి బలపడుతుంది.